الآخوند الخراساني ( مترجم وشارح : مهركش احسان )
14
غاية السؤول في شرح كفاية الأصول ( فارسى )
1 - واسطه در ثبوت : كه همان علت وجود و ثبوت چيزى است . 2 - واسطه در اثبات : يعنى چيزى كه باعث مىشود ما علم به چيز ديگر پيدا كنيم مثل اينكه از دود ، علم به آتش پيدا مىكنيم . 3 - واسطه در عروض : مجرد اسناد و حمل مجازى است مثل اسناد حركت به جالس كشتى در حالى كه در واقع كشتى در حال حركت است . حال براى پى بردن به نظر مشهور و آخوند مىگوئيم : از نظر مشهور ، عرضى ، ذاتى است كه يا اصلا واسطه نداشته باشد و يا اگر واسطه دارد آن واسطه با معروض خود مساوى باشد . بنابراين فقط سه قسم از هفت مورد قبلى طبق نظر مشهور جزء اعراض ذاتى مىباشند يعنى شمارههاى 1 ، 2 و 4 و بقيه ، از اعراض غريب هستند . شماره 1 بدون واسطه بر معروض حمل مىگردد ( الرابعة زوج ) و شماره 2 و 4 به ترتيب عرض مساوى داخلى و عرض مساوى خارجى براى معروض خود هستند الانسان متكلم . الانسان ضاحك [ نظر آخوند درباره عرض ذاتى ] ولى از نظر مرحوم آقاى آخوند عرض ذاتى ، عرضى است كه واسطه در عروض نداشته باشد ، يا اصلا واسطه نداشته باشد و يا اگر دارد واسطه در ثبوت باشد . طبق اين نظريه تمام اقسام هفتگانه قبلى جزء اعراض ذاتى هستند و فقط اعراض جزئى اعراض غريباند كه واسطه در حمل عرض بر معروض ، واسطه در معروض باشد . « 1 »
--> ( 1 ) - نكته مهم : علت اينكه جناب آخوند از نظر مشهور اعراض كردند چيست ؟ مشهور اصوليين عرض ذاتى را اين چنين تعريف كردند : عرض ذاتى ، عرضى است كه نفس ذات ، اقتضاى آن را دارد و از مقام هويت انتزاع مىشود . طبق اين تعريف شماره 1 ، 2 و 4 جزء اعراض ذاتىاند . همچنين مشهور مفهومى را كه بواسطه امر خارج ، حال چه خارج اعم ، چه خارج اخص و چه خارج مباين بر موضوع حمل مىگردد را عرض غريب قلمداد مىنمايند با اين تعريف شمارههاى 5 ، 6 و 7 بالاتفاق جزء اعراض غريبند ، و فقط مفهومى كه بواسطه امر خارج مساوى ( شماره 3 ) بر موضوع حمل مىشود مورد اختلاف است .